![](http://vertrouwdsamen.com/wp-content/uploads/2023/08/pexels-keira-burton-6624321-683x1024.jpg)
Angst is een normale en adaptieve emotie die hoort bij de menselijke ervaring. Voor kinderen is angst een natuurlijke reactie op nieuwe situaties, vreemden, en andere uitdagingen die ze tegenkomen tijdens hun ontwikkeling. Het speelt een cruciale rol bij het herkennen van gevaar en het bieden van overlevingskansen. Het is belangrijk om te begrijpen dat angst bij kinderen een evolutionaire functie heeft en vaak deel uitmaakt van hun emotionele ontwikkeling.
Leeftijdsontwikkeling van Angst
De ontwikkeling van angst bij kinderen varieert afhankelijk van hun leeftijd. Hier is een overzicht van hoe angst evolueert tijdens verschillende leeftijdsfasen:
0-6 maanden: Baby’s kunnen schrikken en bang worden door plotselinge prikkels, zoals harde geluiden. Als ouder speel je een cruciale rol in het kalmeren van de baby en het verminderen van angstopwekkende prikkels.
6 maanden – 2 jaar: Tussen 6 en 8 maanden ontstaat angst voor vreemden. Rond 8 maanden kan separatieangst beginnen, waarbij baby’s angstig reageren als hun ouders uit het zicht zijn. Ook angst voor hoogtes, dieptes en voedselneofobie (angst voor nieuw voedsel) kunnen optreden.
2-6 jaar: Tijdens deze fase verkennen kinderen de wereld en ontwikkelen ze reële angsten, zoals angst voor dieren, bloed en fantasiefiguren. Sociale angst en angst voor negatieve beoordelingen van anderen beginnen ook op te komen.
6-12 jaar: Met de cognitieve ontwikkeling worden de angsten realistischer. Kinderen kunnen zich zorgen maken over ongelukken, ziekte, dood en gescheiden worden van dierbaren. Piekeren en angst voor oordelen van leeftijdsgenoten worden duidelijk.
12 jaar en ouder: Tijdens de adolescentie neemt angst vaak af, maar sociale druk, oordelen van leeftijdsgenoten en identiteitsvorming kunnen nog steeds angst veroorzaken.
Kinderen met een Handicap
Kinderen met verschillende beperkingen ervaren angsten die passen bij hun mentale en fysieke ontwikkeling. Bijvoorbeeld:
- Verstandelijke Beperking: Kinderen met een (licht) verstandelijke beperking hebben angsten die overeenkomen met hun mentale leeftijd. Ze kunnen angstig zijn voor concrete zaken (zoals de hond van de buren) en minder angst hebben voor oordelen van anderen.
- Lichamelijke Beperking: Kinderen met een lichamelijke beperking ervaren vaak meer en langduriger angsten vanwege hun verminderde zelfverdedigingsvermogen en trager ontwikkelingsproces.
Wanneer Moet Je Je Zorgen Maken?
Het is normaal dat kinderen angst ervaren in verschillende situaties. Echter, wanneer angst de sociale, emotionele en schoolse ontwikkeling van een kind verstoort, kan het zich ontwikkelen tot een angststoornis. Enkele criteria om “gewone” angst van een angststoornis te onderscheiden zijn:
- De omvang van de angst in verhouding tot de situatie.
- Het begrip en beheersing van de angst door het kind.
- De duur van de angst.
- Het vermijden van situaties vanwege de angst.
- De impact van de angst op het dagelijks functioneren van het kind.
- De mate waarin de angst past bij de ontwikkelingsfase.
Veelvoorkomende Angststoornissen bij Kinderen
Angststoornissen bij kinderen worden vaak pas tijdens de schoolleeftijd herkend, omdat ze worden beïnvloed door nieuwe ontwikkelingsopgaven. Hier volgen enkele veelvoorkomende angststoornissen bij kinderen:
- Separatieangststoornis (SAS):
- Voorkomen: 3-5% van de kinderen en 2,5% van de volwassenen.
- Symptomen: Overdreven angst om gescheiden te worden van gehechtheidsfiguren.
- Uitingen: Klampen zich vast, piekeren, nachtmerries, weigeren van huis te gaan zonder gehechtheidsfiguur.
- Specifieke Fobie:
- Voorkomen: Ongeveer 5-12% van de kinderen.
- Symptomen: Angst voor specifieke objecten of situaties (bijv. dieren, donker, hoogtes).
- Uitingen: Vermijden van de gevreesde situatie, intense angstreacties.
- Sociale Angststoornis (SAS):
- Voorkomen: Ongeveer 6-12% van de adolescenten.
- Symptomen: Overmatige angst voor kritiek of beoordeling door anderen.
- Uitingen: Vermijden van sociale situaties, lichamelijke klachten, overmatig piekeren voor sociale gebeurtenissen.
- Algemene Angststoornis (AAS):
- Voorkomen: Ongeveer 3% van de adolescenten.
- Symptomen: Overmatige zorgen en angst voor diverse gebeurtenissen en activiteiten.
- Uitingen: Rusteloosheid, prikkelbaarheid, concentratieproblemen, spierspanning.
Invloed van Ouderlijk Gedrag
Ouders spelen een cruciale rol in het omgaan met de angsten van hun kinderen. Overbezorgdheid kan de angst van een kind versterken en bevestigen dat er echt iets is om bang voor te zijn. Een balans tussen steun en het aanmoedigen van onafhankelijkheid is essentieel. Enkele strategieën zijn:
- Geruststelling en Validatie: Luister naar de angsten van je kind en bevestig dat het normaal is om bang te zijn. Bied geruststelling zonder de angst te minimaliseren.
- Geleidelijke Blootstelling: Help je kind voorzichtig bloot te stellen aan angstopwekkende situaties, in kleine stappen. Dit kan helpen om de angst te verminderen.
- Modelgedrag: Laat zien hoe je zelf omgaat met angstige situaties. Kinderen leren vaak door observatie.
- Positieve Versterking: Beloon en prijs je kind wanneer het stappen zet om zijn of haar angsten aan te pakken.
Preventie en Behandeling
Preventie van angststoornissen begint met het creëren van een ondersteunende omgeving en het aanleren van effectieve copingstrategieën. In sommige gevallen kan professionele hulp nodig zijn, zoals cognitieve gedragstherapie (CGT) en exposuretherapie, die gericht zijn op het verminderen van angst door confrontatie met angstopwekkende situaties.
Hoe ik kan helpen
Angst bij kinderen is een normale en noodzakelijke emotie die tijdens verschillende ontwikkelingsfasen voorkomt. Echter, wanneer angst de overhand neemt en het dagelijks functioneren belemmert, kunnen angststoornissen ontstaan. Als ouder is het belangrijk om de angsten van je kind serieus te nemen, een ondersteunende omgeving te bieden en indien nodig professionele hulp in te schakelen. Het begrijpen van de leeftijdsgebonden ontwikkeling van angst en effectieve begeleidingsstrategieën kan bijdragen aan de gezonde emotionele groei van je kind.
Als toegepast psycholoog gespecialiseerd in kinderpsychologie en pedagogiek, ben ik vastbesloten om kinderen en gezinnen te ondersteunen bij het begrijpen en overwinnen van angsten. Met behulp van evidence-based interventies en praktische strategieën help ik kinderen veerkracht op te bouwen en effectief om te gaan met angsten. Ik werk samen met ouders om hen te begeleiden bij het bieden van de juiste emotionele ondersteuning.